(opis i analiza przypadku)
Świat realny
i świat wirtualny. Dwa światy, jeden człowiek ... może w każdym z nas drzemie
gdzieś w zakątku duszy Mr Hyde ??? A
może Mr Hyde już zdominował Dra Jekylla ???
Świat wirtualny może być szczególnie
pociągający dla osób sfrustrowanych, zagubionych w świecie realnym, szukających
własnych granic, potrzebujących dowartościowania. Dla osób, które zanim
zetknęły się z Internetem, już cierpiały na zaburzenia emocjonalne wymagające
porady psychiatry. Dla byłych alkoholików lub osób cierpiących na inne
uzależnienia, mężczyzn zabiegających o władzę, status społeczny i dominację,
kobiet szukających wspierającej przyjaźni lub romansu.
A także dla dzieci .
Korzystanie z Internetu może
prowadzić do uzależnienia - podobnego do tego powodowanego przez narkotyki i
alkohol.
Człowiek
uzależniony od Internetu – siecioholik - zaniedbuje rodzinę, przyjaciół
obowiązki, nie dba o własne zdrowie, rezygnuje z rozrywek i przyjemności.
Redukuje czas przeznaczony na sen, a także je byle co i byle szybko. A ty???
Pierwsi polscy siecioholicy pojawili się w
Polsce już na początku lat 90. Jedynym w kraju ośrodkiem, który od 10 lat
zajmuje się leczeniem tego typu uzależnień jest stołeczne Centrum Odwykowe. Z
danych Centrum wynika, że większość uzależnionych stanowią osoby młode poniżej
35 roku życia.
Zaskakujące może okazać się to, iż wśród
najmłodszych przeważają dziewczynki.
Coraz częściej
zgłaszają się też osoby w wieku około 30 lat, które od kilku lat wyłączyły się
całkowicie z utrzymywania kontaktów międzyludzkich i obecnie nie mogą znaleźć
partnerów życiowych.
Sygnały o występowaniu problemu uzależnienia Internetem odebrałam od
młodzieży i nauczycieli w trakcie prowadzonych rozmów, dyskusji i obserwacji.
Uczniowie, których problem dotyczy pochodzą z różnych środowisk.
Warunkiem występowania problemu jest oczywiście dostęp do Internetu – jeśli
jest to dostęp nielimitowany w czasie to zagrożenie uzależnieniem staje się
bardziej realne.
Odkryte
na początku lat 90 zjawisko uzależnienia od Internetu stało się realnym
zagrożeniem także w Polsce. W chwili obecnej nie ma oficjalnej i uznanej nazwy
tego zjawiska. Nazywa się go internetoholizmem, internetozależnością,
siecioholizmem lub infoholizmem - uzależnieniem od informacji.
Dr Kimberly Young sformułowała
po raz pierwszy koncepcję uzależnienia od Internetu. Jeśli przyjąć patologiczny
hazard - kategorię diagnostyczną, jako modelową dla problemu Internetu, to
uzależnienie od Internetu można zdefiniować jako zaburzenie
nawykowo-popędowe, nie związane ze stosowaniem środków odurzających.
q
Dlaczego ludzie
uzależniają się od komputerów?
John Suler w pracy: "Psychology of
Cyberspace" wymienia dziewięć wyznaczników różniących interakcje
zachodzące w wirtualnej przestrzeni od interakcji naturalnych. Są one
następujące:
1) Ograniczenie doświadczeń sensorycznych
Dominującą formą przekazu jest forma pisemna, a brak kontaktu
fizycznego jest poważnym ograniczeniem, które mimo rozwoju technik
internetowych nigdy nie zostanie zlikwidowane.
2) Płynność tożsamości oraz anonimowość
Komunikując się za pośrednictwem tekstu pisanego, internauta ma
możliwość ujawniania jedynie niektórych elementów swojej tożsamości. Może
również podszywać się pod kogoś innego, bądź udawać kogoś, kto istnieje tylko w
jego wyobraźni.
3) Zrównanie statusów
Przestrzeń wirtualna daje równe szanse wypowiadania się wszystkim jej
użytkownikom, niezależnie od ich statusu, zamożności, rasy.
4) Pokonywanie ograniczeń przestrzennych
Komunikacja internetowa daje możliwość kontaktowania się z osobami o
podobnych zainteresowaniach i potrzebach niezależnie od odległości jaka ich
dzieli.
5) Rozciąganie i koncentracja czasu
Wirtualna przestrzeń tworzy niepowtarzalną przestrzeń czasową, w której
upływający czas rozciąga się. Sprzyja to powstawaniu wygodnej strefy refleksji.
Z drugiej strony czas w cyberprzestrzeni jest skondensowany. Łatwość poruszania
się w cyberprzestrzeni sprzyja częstym zmianom przynależności do różnego
rodzaju grup w sieci. Subiektywne poczucie czasu jest istotnie związane z
przeobrażeniami w świecie, w którym żyjemy. Z powodu szybkiej wymiany osób,
słów, dźwięków w przestrzeni wirtualnej, doświadczenie przemijania czasu może
być przyśpieszone.
6) Dostępność wielu kontaktów
Z dużą łatwością można porozumiewać się z wieloma osobami. Dzięki
opcjom filtrowania można dokonywać wyboru tych kontaktów albo z pojedynczymi
użytkownikami, albo z grupami osób.
7) Możliwość permanentnego zapisu
W odróżnieniu od realnych znajomości, kontakty internetowe mogą być w
całości dokumentowane i przechowywane w postaci plików.
8) Odmienne stany świadomości
Zasiadając przed ekranem komputera i mając do dyspozycji zaledwie kilka
klawiszy, możemy sterować rzeczywistością i doświadczać odmiennych stanów
świadomości. W trakcie czytania e-maila lub przeprowadzania rozmów w
kawiarenkach internetowych, zdarza się, że niektórzy doświadczają zlewania się
w jedną harmonijną całość umysłów obcych sobie osób. Jest prawdopodobne, że
możliwość ta jest przyczyną wielu form uzależnień internetowych.
9) Doświadczenia typu czarne dziury
Wirtualni nadawcy mogą w dowolnym momencie wyłączać się z kontaktu.
Może to powodować u odbiorców negatywne reakcje, ujawniając ich zależność od
świata zza monitora.
Charakterystyka i przebieg uzależnienia
W zachowaniu siecioholików można
wyróżnić trzy fazy świadczące o postępie uzależnienia. W każdej fazie można
wyróżnić fazy charakterystyczne, ukazujące różnicę między normalnym używaniem
Internetu, a patologicznym stosowaniem tego narzędzia.
1. Zaangażowanie
2. Zastępowanie
3. Ucieczka
1. Faza pierwsza -zapoznanie się z Internetem.
q
odkrywanie
możliwości Internetu
q
odkrywanie
nowej rzeczywistości po włączeniu komputera - przyjemne zwłaszcza po trudnym
dniu (uczucie zainteresowania i oczekiwania, zafascynowania i uczucie przypływu
sił)
q
nawiązywanie
kontaktów poprzez Internet - odczuwanie euforii (znika poczucie osamotnienia,
znudzenia)
q
odczuwanie
spokoju w trakcie i tuż po wędrówce po Internecie
q
poczucie
"braku granic" i poczucie "zjednoczenia z całym światem"
2. Faza druga - redukcja
dyskomfortu.
q
potrzeba
kontynuowania kontaktów w Internecie dla zachowania poczucia równowagi
życiowej, które daje ulgę
q
wchodzenie we
wspólnotę Internetową,
q
rezygnacja z
osób, rzeczy, które były dotąd częścią życia
q
zajęcie
umysłu myślami o Internecie - o tym co będą robić jak tylko się połączą z
siecią (nawet podczas spotkań z rzeczywistymi znajomymi).
3. Faza trzecia - uzależnienie.
q
chęć i
potrzeba coraz większej ilości Internetu
q
całkowita
ucieczka od świata realnego
Siecioholicy uciekają do świata wirtualnego
przed codziennymi problemami, nie szukają rozrywki, nie zbierają informacji,
nie wykorzystują również Internetu jako narzędzia do komunikacji. Po wyjściu z
sieci problemy wracają ze zdwojoną siłą, pogłębia się depresja, intensyfikuje
samotność, pojawiają się wyrzuty sumienia z powodu zaniedbywania własnych
obowiązków, nauki czy rodziny. Pogłębia się depresja, intensyfikuje się
samotność, siecioholik sięga więc częściej i dłużej po Internet, aby zredukować
bolesne odczucia. Po przerwaniu długich sesji komputerowych odczuwa efekty
odstawienia. Podobnie jak alkoholicy, odczuwają irytację, panikę, niepokój
skłaniające do szukania środka uśmierzającego. Uzależnieni zaprzeczają swoim
problemom na wiele różnych sposobów. Kłamią na temat długości trwania sesji
Internetowej.
Średnia ilość czasu spędzana tygodniowo w
Internecie przez osoby, które spełniały kryteria dla osób uzależnionych,
wyniosła 38 godzin. Jednak nie można oceniać uzależnienia patrząc tylko na
ilość. Badania wykazały, że 25% internautów uzależniło się w ciągu pierwszych 6
miesięcy od rozpoczęcia wędrówek po sieci, 58% - w ciągu 6-12 miesięcy, a 17% -
po ponad roku. Około 6% użytkowników może być uznana za uzależnionych. Liczba
ta jest olbrzymia, gdy zdamy sobie sprawę ile milionów użytkowników posiada
dostęp do Internetu.
Typy
uzależnień:
q
od
cybernetycznego seksu
(uzależnienie od chat room-ów albo cybernetycznej pornografii)
q
od
cybernetycznych relacji
(chodzi tu o przyjaźnie zawierane on-line poprzez chat room-y, MUD-y
(ang. MultipleUser Dungeon), kawiarenki internetowe albo grupy
dyskusyjne)
q
kompulsje
sieciowe (kompulsywny
hazard on-line, uzależnienie od aukcji on-line, obsesyjne
robienie zakupów on-line)
q
przeładowanie
informacyjne (kompulsywne
przeglądanie stron, czy przeszukiwanie baz danych)
q
od
komputera (np. obsesyjne
granie w gry komputerowe).
Uzależnienie,
to choroba zagrażająca coraz większej liczbie młodych ludzi. To choroba, która
początkowo działa niezauważalnie, z biegiem czasu powoduje psychiczną zależność
od różnego rodzaju środków. Choroba, która z roku na rok zbiera coraz większe
żniwo.
Występujące
obecnie gwałtowne tempo życia, nie zawsze jest możliwe do zaakceptowania przez
wrażliwych o słabej konstrukcji psychicznej ludzi. Wszelkie zmiany w życiu,
nowe środowisko, przynależność lub brak akceptacji w grupie, nowi nauczyciele
lub szefowie, inne często zbyt wysokie wymagania– to częste przyczyny
niepowodzeń życiowych wrażliwych ludzi. Ludzie ci coraz częściej szukają
sposobów rozwiązywania problemów i rozładowywania napięć w środkach
powodujących uzależnienie: narkotyki, alkohol, Internet.
Spędzanie kilku - kilkunastu godzin dziennie przed
komputerem, grając w różne gry sieciowe, surfując po Internecie - może bardzo
negatywnie odbić się na ich zdrowiu psychicznym, a nawet życiu. W 2001 roku w
jednym z krajów azjatyckich odnotowano przypadek morderstwa w kawiarni
internetowej podczas gry w popularną grę sieciową. Gracz, który przegrał w
wirtualnym świecie zasztyletował swoje przeciwnika, ale już w świecie realnym.
Z obserwacji psychologów wynika, ze najbardziej narażone na
wpływ Internetu są dzieci ze względu na niedojrzałość i brak krytycyzmu. Bardzo
niebezpieczne mogą być kontakty dzieci z nieznajomymi osobami w sieci. Sieć
gwarantuje ukrycie prawdziwej tożsamości, jednocześnie wzbudzając sympatię i
przywiązanie być może do pedofilów i homoseksualistów. U dzieci uzależnionych
od Internetu obserwuje się często znaczne obniżenie ocen i utratę
dotychczasowych zainteresowań. Internet jako silne multimedialne doświadczenie
może znieczulić w stosunku do mniej stymulujących czynności, jak czytanie książek.
Powstaje pytanie czy naszemu społeczeństwu nie grozi wtórny analfabetyzm?
Kolejnym zagrożeniem jakie niesie ze sobą uzależnienie
Internetem jest wzrost liczby przypadków zaburzeń w relacjach między
małżonkami, między rodzicami i dziećmi, a także wzrost liczby rozbitych
małżeństw i zaniedbania bliskich przyjaźni z powodu ekstensywnego używania
Internetu. Przyczynami było poświęcanie coraz mniej czasu na kontakt z
bliskimi, zaniedbywanie obowiązków, konieczność pokrywania rosnących kosztów
serwisu internetowego, oraz związane z tym ukrywanie i kłamstwa siecioholików.
Małżeństwa były najbardziej niszczone, gdy uzależnieni zawiązywali nowe relacje
z "przyjaciółmi" z sieci. Odrzucali wówczas swoich współmałżonków,
alienowali się emocjonalnie ze swoich małżeństw.
Użytkownicy sieci muszą się nauczyć, jak umiejętnie
korzystać z nowego medium, aby komputer był na usługach człowieka, a nie
odwrotnie. Okazuje się, że początkowi fani nadużywający Internetu po 10 godzin
dziennie, po pewnym czasie uspokajają się i redukują liczbę godzin spędzanych w
sieci. Można powiedzieć, że w wielu przypadkach zadziałał efekt zachwytu
nowością. Dlatego niepotrzebny jest nadmierny lęk przed tym medium. Potrzebne
jest raczej mądre pokierowanie dzieckiem przez rodziców, czy ćwiczenie w cnocie
umiarkowania w przypadku osób dorosłych.
Oszacowano,
że Internetem posługiwało się w końcu lat 90 ok. 200 ml. ludzi. Z badań
przeprowadzonych przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne wynika, że około
6% osób korzystających z Internetu jest od niego uzależnionych a ok. 30%
traktuje go jako sposób na ucieczkę od rzeczywistości. Podczas 107 dorocznego
spotkania Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego w Bostonie w 1999 roku,
zwrócono m.in. uwagę na fakt, że ponad połowa osób zdiagnozowanych jako
uzależnione od Internetu ma poważne problemy małżeńskie, zaś sam Internet
prowadzi do izolacji społecznej, bowiem wiele osób spędza mniej czasu z
realnymi ludźmi niż z komputerem. Badania przeprowadzone w styczniu 2000 roku,
na grupie 1012 internautów wybranych w próbie kwotowej wykazały, że 43%
polskich internautów to ludzie w wieku 18-25 lat, a 20% - w wieku 26-35 lat.
Kobiety stanowią wśród nich 37%. Co trzeci korzystający z sieci mieszka w
mieście liczącym powyżej 5oo tys. mieszkańców. 58% ankietowanych łączyło się z
Internetem codziennie lub kilka razy w tygodniu. Szacuje się, że odsetek
korzystających z Internetu zbliża się w Polsce do 11% ogółu społeczeństwa.
SIECIOHOLIZM - ten rodzaj
uzależnienia stanie się prawdopodobnie jedną z plag XXI wieku i chyba jest
tylko kwestią czasu oficjalne zaklasyfikowanie uzależnienia od Internetu jako
jednostki chorobowej.
Kryteria
diagnostyczne siecioholizmu
wg ICD-10
uzależnienie od Internetu należy rozpoznawać wówczas, kiedy
w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co najmniej trzech objawów
z poniższej listy:
q
silną
potrzebę lub poczucie przymusu korzystania z Internetu;
q
subiektywne
przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z
Internetem, tj. upośledzenie kontroli nad powstrzymywaniem się od korzystania z
Internetu oraz nad długością spędzania czasu przy Internecie;
q
występowanie,
przy próbach przerwania lub ograniczenia korzystania z Internetu, niepokoju,
rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia oraz ustępowanie tych stanów z chwilą
powrotu do komputera;
q
spędzanie
coraz większej ilości czasu przy Internecie w celu uzyskania zadowolenia czy
dobrego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym
czasie;
q
postępujące
zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych
zainteresowań na rzecz Internetu;
q
korzystanie
z Internetu pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i
społecznych), o których wiadomo, że mają związek ze spędzaniem czasu przy
Internecie.
Test Kimberly Young - psycholog z
University of Pittsbourgh (USA)
q
Czy stajesz się ożywiony, gdy myślisz o ostatniej lub
następnej sesji z Internetem?
q
Czy czujesz potrzebę stałego zwiększania czasu spędzonego w
Sieci?
q
Czy próbowałeś kilkukrotnie i bez powodzenia kontrolować,
zmniejszać lub w ogóle zaprzestać korzystania z Internetu?
q
Czy czujesz się niespokojny, podirytowany lub bliski
depresji, gdy próbujesz zredukować ilość i długość trwania sesji?
q
Czy pozostajesz on-line dłużej, niż pierwotnie planowałeś?
q
Czy z powodu Internetu naraziłeś na szwank związki z innymi
ludźmi, karierę, pracę lub szkołę?
q
Czy kłamałeś, aby ukryć, jak wiele czasu spędzasz w
Internecie?
q
Czy używasz Sieci jako sposobu na ucieczkę przed problemami
lub na uśmierzenie przykrego nastroju (poczucia bezradności, winy, niepokoju,
depresji)?
Za uzależnioną uznaje się osobę, która odpowie twierdząco
na co najmniej pięć pytań. Jednak odpowiedzi mogą zostać zafałszowane przez krzepiące
autooszustwa badanego! i prac na temat Internetu, uruchomienie katalogu stron
internetowych dotyczących zbliżonej tematyki oraz forum dyskusyjnego.
PROFILAKTYKA
STRATEGIA INFORMACYJNA
Dostarczenie informacji na temat skutków
uzależnienia i tym samym umożliwienie dokonania racjonalnego wyboru.
STRATEGIA EDUKACYJNA
Pomoc w rozwijaniu ważnych umiejętności
psychologicznych i społecznych
q
zdolność
automotywacji
q
wytrwałość w
dążeniu do celu
q
nie
poddawanie się emocjom upośledzającym zdolność myślenia
q
zdolność do
zachowania optymizmu na przyszłość
q
umiejętność
nawiązywania kontaktów z ludźmi
q
umiejętność
rozwiązywania konfliktów
q
umiejętność
opierania się naciskom ze strony otoczenia
q
umiejętność
poszukiwania i udzielania wsparcia i pomocy
STRATEGIA ALTERNATYW
Pomoc w zaspokajaniu ważnych potrzeb
(osiągnięć, przynależności) oraz osiągania satysfakcji życiowej poprzez
stwarzanie możliwości zaangażowania w działalność pozytywną sprzyjającą
rozwojowi człowieka i akceptowaną społecznie:
PLAN ODDZIAŁYWAŃ
Aby uchronić się przed nałogiem należy:
q
konsekwentnie stosować zasadę : Najpierw obowiązki - potem
komputer;
q
bezwzględnie ograniczyć czas spędzany przy komputerze do 1
-2 godzin dziennie (zależnie od wieku);
q
robić częste przerwy, odrywać się od komputera przynajmniej
co pół godziny;
q
częściej spotykać się z ludźmi;
q
poświęcać najbliższym jak najwięcej czasu i
zainteresowania.
Ta ostatnia zasada jest zresztą
najważniejsza w zapobieganiu wszelkim nałogom
- nie tylko uzależnieniu od
komputera.
„Wszystkie uzależnienia są sposobem
unikania nieakceptowanych uczuć”
John Bradshaw
Walka z uzależnieniami jest walką ciągłą w
której profilaktyka i miłość okazywana zagubionemu człowiekowi mają ogromne
znaczenie.
opracowała
mgr
inż. Dorota Czernecka
Dyrektor
Szkoły
q
Profilaktyka w szkole- Z.B.Gaś
q
materiały konferencyjne -Budowanie szkolnego
programu profilaktyki- PODN w Rzeszowie oddział Krosno
q
Fałszywy stereotyp- Piotr Kościelniak
q
Zagrożenia związane z Internetem-
Agnieszka Pietrusińska
q
Psychology of
Cyberspace- John Suler
q
INTERNET
o
http://www.winter.pl/uzaleznienie.php
o
http://www.infoholizm.prv.pl
o
http://www.winter.pl/spoleczenstwo.php
o
http://www.infoholizm.prv.pl